Loại bỏ biểu hiện mê tín, dị đoan: Hiểu đúng về tín ngưỡng

Loại bỏ biểu hiện mê tín, dị đoan: Hiểu đúng về tín ngưỡng
Lễ hội hội đầu năm thu hút nhiều người dân tham gia. Ảnh: Quang Vinh.
Đầu xuân, nhiều người nô nức du xuân, tìm về với lễ hội và các điểm thờ tự cầu mong những điều tốt lành.

Tuy nhiên, những biểu hiện của sự mê tín, dị đoan diễn ra vẫn diễn ra ở không ít địa phương.
 
Thần thánh hóa
 
Mới đây, một cặp rắn bỗng dưng xuất hiện tại 1 ngôi mộ vô danh ở giữa cánh đồng thôn La Hà Tây (xã Quảng Văn, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình). Đây là nơi chôn cất 1 bà lão ăn xin không rõ quê quán và chết vì đói rét. Từ hiếu kỳ người dân sinh ra mê tín đến cúng bái. Số tiền “cúng” lên tới hơn 200 triệu đồng. Hạt Kiểm lâm thị xã Ba Đồn (tỉnh Quảng Bình) đã bắt con rắn này và trả về tự nhiên.
 
Trước đó, tại Đô Lương (Nghệ An) người dân cũng cúng tế một con cá chép chỉ vì bắt hụt mấy lần. Chỉ đến lúc một người dân trong xã quyết định dùng lưới vây bắt được con cá nặng hơn 3kg về nhà, thì đám đông mới chịu giải tán.
 
Không chỉ dừng lại đó, với mong muốn một năm “bình an, tài lộc” tại nhiều phủ, đền cũng đã tổ chức cúng giải hạn, lên đồng… Mặc dù, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại thế đã có những sự biến tướng cũng thật khó lường. Bên cạnh vẻ đẹp nhân văn của di sản thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, cùng sự phát triển của xã hội, người ta lợi dụng di sản này vào mục đích khác nhau, thậm chí đi ngược lại với tính nhân văn, tính văn hóa vốn có của nó.
 
GS.TS Ngô Đức Thịnh cho biết: “Không ít người lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi, buôn thần bán thánh. Không ít kẻ giàu lên nhờ lợi dụng tôn giáo tín ngưỡng, đi ngược bản chất của bất cứ tôn giáo nào cũng là hướng thiện, trừ ác”. Cũng theo GS Ngô Đức Thịnh, nghi lễ thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ có rất nhiều nghi thức từ lễ phục, âm nhạc… một thời gian do ảnh hưởng bởi bối cảnh lịch sử cũng bị sai lệch. Tôi rất mong có các cuộc gặp gỡ với những người yêu văn hóa Việt, các chuyên gia nghiên cứu để tái hiện lại không khí văn hóa, dân tộc, truyền thống của di sản này. Cái gì cũng còn có mặt trái. “Đại đa số chúng tôi vẫn giữ đúng nghi lễ thực hành theo lối cổ truyền. Tôi rất mong có các cuộc họp với các đơn vị quản lý văn hóa, các chuyên gia để giữ gìn thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ đúng bản sắc, không bị biến thái, bị lai căng”- GS Thịnh cho hay.
 
Thay đổi nhận thức
 
Nhìn nhận thực trạng trên, theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy- Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cũng cho rằng câu chuyện “rắn thần, cá thiêng” thực chất không khó xử lý, chỉ cần một động tác đơn giản là có thể xóa những đồn thổi, suy diễn vô căn cứ, trả lại môi trường sống bình an cho cộng đồng. Tuy nhiên, chính quyền địa phương lại để tình trạng này tồn tại dài ngày mà không kịp thời chấn chỉnh, không có cách giải thích hợp lý khiến sự việc bị đẩy quá xa, gây tâm lý hoang mang cho người dân và làm ảnh hưởng tới tình hình an ninh trật tự ở cơ sở.
 
Có thể thấy, bên cạnh những văn bản, chế tài xử phạt thì để ngăn chặn các biểu hiện mê tín, dị đoan tại các điểm thờ tự đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để người dân nâng cao nhận thức, “nói không” với hủ tục. Cụ thể, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ đã giao nhiệm vụ cho Bộ VHTTDL và các địa phương đẩy mạnh công tác quản lý và tổ chức lễ hội, bảo đảm tiết kiệm, văn minh, lành mạnh; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; giáo dục truyền thống, khơi dậy giá trị tốt đẹp. Bộ VHTTDL đã có văn bản gửi Sở VHTT, Sở  VHTTDL các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương về việc chấn chỉnh hoạt động hầu đồng trong thực hành di sản Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.
 
Theo đó, chỉ tổ chức hầu đồng ở những nơi có điện thờ Mẫu hoặc di tích thờ Mẫu; không tổ chức nghi lễ hầu đồng ở khu vực công cộng với tính chất một loại hình dịch vụ du lịch hay ca nhạc đường phố. Bộ VHTTDL cũng yêu cầu cơ quan văn hóa tại các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người tực hành về giá trị di sản, qua đó khuyến cáo hạn chế việc sử dụng nhiều vàng mã và đồ lễ đặt tiền để chia phát lộc trong lễ hầu đồng. Ngăn chặn, xử lý hiện tượng lợi dụng hầu đồng, lợi dụng niểm tin của nhân dân để trục lợi, kiếm tiền và làm ảnh hưởng đến đời sống tâm linh, tinh thần của cộng đồng.
 
Tuy nhiên, theo TS Trần Hữu Sơn- Phó Chủ tịch Thường trực Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam: “Thực tế hiện nay khi sự việc xảy ra, cần có cách xử lý kịp thời, không để phát sinh hệ lụy. Điều này phụ thuộc nhiều vào tinh thần chủ động, ý thức trách nhiệm của cơ quan chức năng và chính quyền địa phương”. Ông Sơn cũng cho biết, đến chùa với nhiều người dân không phải là để trải nghiệm, có nhiều người còn không biết ngôi đền ấy thờ cái gì, thờ vị thánh nào; người sau vái người trước rồi nhanh chóng rời đi; đáng lý bỏ tiền công đức, giọt dầu thì lại dâng tiền cho tượng Phật… Ở đó, có thể khi chuyển đổi sang cơ chế thị trường cuộc sống của người dân có chút không phẳng lặng như trước nữa. Cuộc sống bấp bênh không còn như xưa. Kinh doanh không cẩn thận là mất sạch, ra đường thì tai nạn giao thông có thể xảy ra bất kể lúc nào…“Nhiều điều bất an trong cuộc sống khiến người ta cần có một niềm tin”- TS Trần Hữu Sơn nói.
 
Có thể thấy, để đẩy lùi tệ nạn mê tín, dị đoan không phải là việc dễ dàng. Để bỏ những quan điểm về tâm linh  nói thì dễ nhưng thực hiện thì rất khó. Chỉ khi nào con người thay đổi tư tưởng, suy nghĩ, thói quen; sống lương thiện, chân thành, nhân ái trở thành chuẩn mực đạo đức xã hội, thì khi đó các tệ nạn mê tín dị đoan, những hủ tục thâm căn cố đế trong xã hội mới có thể được nhổ tận gốc.     
 
Nguồn: Minh Quân (daidoanket.vn)

Xem thêm: